| Rzeczpospolita Polska | |||||
|
|||||
| Dewiza : brak oficjalnej dewizy | |||||
|
|||||
| Język urzędowy | polski | ||||
| Stolica | Warszawa | ||||
| Ustrój polityczny | demokratyczny , republika parlamentarna | ||||
| Głowa państwa |
Prezydent RP
Lech Kaczyński |
||||
| Szef rządu |
Prezes Rady Ministrów
Jarosław Kaczyński |
||||
|
Powierzchnia
całkowita |
68. na świecie
322 577 km |
||||
|
Liczba ludności
całkowita ( 2006 ) gęstość zaludnienia |
32. na świecie
38 189 000 123 osób/km |
||||
| Święto Niepodległości | wywalczonej od
Rosji
,
Niemiec
i
Austro-Węgier
; usankcjonowanej
Traktatem wersalskim
11 listopada 1918 |
||||
| Jednostka monetarna | złoty (PLN, zł) | ||||
| Strefa czasowa |
UTC
+1 - zima
UTC +2 - lato |
||||
| Hymn państwowy | Mazurek Dąbrowskiego | ||||
| Kod ISO 3166 | PL | ||||
| Domena internetowa | .pl | ||||
| Kod samochodowy | PL | ||||
| Kod telefoniczny | +48 | ||||
|
|||||
| Jest to powierzchnia terytorium Polski, czyli obszaru lądowego (łącznie z wodami śródlądowymi) - 311 904 km, obszaru morskich wód wewnętrznych - 1991 km, oraz morza terytorialnego - 8682 km. Powierzchnia administracyjna Polski - 312 685 km, która jest najczęściej podawana w różnych źródłach, to powierzchnia w granicach administracyjnych województw i poza obszarem lądowym obejmuje część morskich wód wewnętrznych (Zalew Wiślany, Zalew Szczeciński, obszary wód portów) . | |||||
Polska , Rzeczpospolita Polska państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim . Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami , Słowacją (na południu), Ukrainą , Białorusią , Litwą (na wschodzie) i Rosją ( obwodem kaliningradzkim ) (na północy), a poprzez granicę morską (granicę wyłącznej strefy ekonomicznej) również z Danią oraz Szwecją .
Jest członkiem Unii Europejskiej , NATO , ONZ , OECD , Grupy Wyszehradzkiej , Trójkąta Weimarskiego i wielu innych organizacji międzynarodowych .
Nie wiadomo na pewno jakie jest pochodzenie nazwy Polska . Według najbardziej rozpowszechnionej teorii nazwa ta, wywodzi się od plemienia Polan , zamieszkującego tereny obecnej Wielkopolski . Słowo Polanie , według jednej z teorii wywodzi się od słowa plemię - współplemiennik, człowiek związany więzami krwi, mający te same wierzenia. Inna teoria wywodzi słowo polanie od słowa pole , gdyż przypuszcza się że głównym zajęciem plemienia Polan była uprawa roli, w odróżnieniu od innych plemion np. Wiślan czy Mazowszan , zamieszkujących tereny lesiste . Niektórzy lingwiści twierdzą, że być może jest to związane z pierwotną formą organizacji plemiennej - opola , będącego pewną odmianą ludowładztwa z obieralnym władcą, wspólną własnością ziemi i rodem jako podstawą społeczną.
Jednakże podczas programu telewizyjnego "Europa da się Lubić", prof. dr hab. Jerzy Bralczyk (zasiada w Prezydium Rady Języka Polskiego ) wygłosił twierdzenie, iż dawno temu ziemia Polan była nazywana "ziemią polską", czyli znaczyło to nic innego, jak "ziemią polną". W ten sposób powstała nazwa "Polska". "Rzeczpospolita Polska" znaczy to samo co "Rzeczpospolita Polna".
W przeszłości używano łacińskich określeń terra Poloniae - ziemia Polska lub Regnum Poloniae . Nazwa Polska zaczęła być używana w odniesieniu do całego państwa w XI wieku . Ziemie Polan od XIV wieku nazywano Staropolską, a później Wielkopolską. A dla kontrastu ziemie południowe Małopolską .
Inne nazwy Polski ( Lechia , język perski Lachistan , litewskie Lenkija ) i Polaków ( tureckie Lehce , ruskie Lach , węgierskie Lengyel ) wywodzi się od nazwy plemienia Lędzian , które, jak się przypuszcza, zamieszkiwało w obecnej południowo-wschodniej części Polski.
Słowo rzeczpospolita oznacza republikę .
| Zobacz więcej w osobnym artykule: Historia Polski . |
Pierwszym szerzej udokumentowanym historycznie władcą Polski był Mieszko I (wcześniej kroniki wymieniają książęta Polan , z dynastii Piastów ), który przyjął chrzest w 966 roku, co w konsekwencji wiązało się z rozpoczęciem zwalczania wierzeń etnicznych Słowian i procesem zapoczątkowanym przez tzw. Chrzest Polski . Pierwszym królem obrany został Bolesław Chrobry . W czasach Bolesława Krzywoustego Polska została podzielona na dzielnice między jego potomków. W tym okresie południowa Polska przeżyła najazd tatarski, w którym Polacy walczyli razem z Niemcami przeciwko nim. Najwięcej Polska zawdzięcza Kazimierzowi Wielkiemu . Polska musiała się wtedy zmagać z Krzyżakami .
| Zobacz więcej w osobnym artykule: I Rzeczpospolita . |
To współczesna nazwa państwa zwanego dawniej Rzeczpospolitą, obejmującego Koronę Królestwa Polskiego i Wielkie Księstwo Litewskie , a więc tereny dzisiejszej Białorusi , Litwy , Polski , większej części Ukrainy oraz częściowo Łotwy i Rosji , stosowana dla okresu od połowy XV w., czyli od ukształtowania się ustroju tzw. demokracji szlacheckiej do III rozbioru w 1795 . Za początek demokracji szlacheckiej najczęściej przyjmuje się rok 1454 , w którym na mocy przywilejów nieszawskich szerokie kompetencje zdobyły sejmiki szlacheckie .
Polska najszybciej rozwijała się w czasach dynastii Jagiellonów. Po śmierci ostatniego króla z tego rodu w Polsce wprowadzano wolną elekcję . Pierwszym królem elekcyjnym Polski został Henryk Walezy . Wybitnym królem elekcyjnym był Stefan Batory . Wraz z nastaniem wybieranej w wolnych elekcjach dynastii Wazów Rzeczpospolita wplątała się w wojny o koronę szwedzką, które pogrążyły kraj w anarchii. Jan III Sobieski zasłynął odsieczą wiedeńską. Na początku XVIII wieku August II Mocny wypowiedział bardzo silnej wtedy Szwecji wojnę, która była częścią trzeciej wojny północnej , na której najwięcej zyskała Rosja .
Pod koniec istnienia Rzeczypospolitej szczególne znaczenie zyskały loże masońskie . Masonami byli król Stanisław August Poniatowski , Józef Poniatowski , Tadeusz Kościuszko i 25% posłów Sejmu Wielkiego.
| Zobacz więcej w osobnym artykule: Księstwo Warszawskie . |
Księstwo Warszawskie istniejące w latach 1807 - 1815 państwo polskie , formalnie niepodległe, jednak w rzeczywistości, jak wszystkie państwa zachodniej i środkowej Europy, podporządkowane napoleońskiej Francji . Zostało stworzone przez Napoleona I na mocy traktatów pokojowych podpisanych 7 i 9 lipca 1807 w Tylży z ziem drugiego, trzeciego i części pierwszego zaboru pruskiego , w 1809 powiększone o ziemie pierwszego i trzeciego zaboru austriackiego. Formalnie według dzisiejszej oceny historii utworzenie Księstwa Warszawskiego zakończyło trwające 12 lat rozbiory Polski . Główne miasta: Warszawa , Kraków , Poznań , Lublin , Bydgoszcz , Kalisz i Toruń .
Od 1813 pod okupacją rosyjską; zarządzane przez Radę Najwyższą Tymczasową Księstwa Warszawskiego .
3 maja 1815 na kongresie w Wiedniu Rosja podpisała z Prusami i z Austrią konwencje bilateralne o podziale Księstwa Warszawskiego i trójstronną konwencję o utworzeniu Wolnego Miasta Krakowa . Zadecydowano, iż Księstwo zostanie podzielone na 3 części:
| Zobacz więcej w osobnym artykule: Kongresówka . |
Królestwo Polskie powstało z ziem dotychczasowego Księstwa Warszawskiego , lecz bez zachodniej części Wielkopolski (Poznańskie), Bydgoszczy i Torunia. Utworzone zostało Wielkie Księstwo Poznańskie , będące autonomiczną częścią Prus , a Bydgoszcz i Toruń bezpośrednio do tego kraju. Ponadto z lewobrzeżnego Krakowa utworzono Wolne Miasto Kraków , nad którym kontrolę sprawować mieli wszyscy trzej zaborcy. Dotychczasowy monarcha Księstwa Warszawskiego Fryderyk August Wettin został zmuszony do zrzeczenia się wszelkich praw do Księstwa i zwolnienia wojska ze złożonej przysięgi. Na terenie Kongresówki miały miejsce dwa powstania narodowe w latach 1830 - 1831 ( Powstanie listopadowe ) i 1863 - 1864 ( Powstanie styczniowe ). Granice wszystkich 3 mocarstw (Austria, Prusy i Rosja, w latach 1815 - 1918) stykały się w tzw. Trójkącie Trzech Cesarzy znajdującym się w Mysłowicach , miejscu kiedyś bardzo popularnym i chętnie odwiedzanym turystycznie, teraz zapomnianym.
| Zobacz więcej w osobnym artykule: Galicja . |
Określenie Galicja i Lodomeria , potocznie skracane do samej tylko Galicji , do szerszego użycia weszło po I rozbiorze Polski . Wówczas to Austrii przypadły ziemie obejmujące m.in. Ruś Czerwoną ze Lwowem , Przemyślem , Sanokiem i Bełzem , południową Małopolskę z Oświęcimiem , Tarnowem i Nowym Sączem oraz zachodni fragment Podola ( Tarnopol , Zbaraż ) i fragment ziemi chełmskiej z Zamościem . Tereny te uzyskały status kraju koronnego Austrii o oficjalnej nazwie Królestwo Galicji i Lodomerii (niem. Königreich Galizien und Lodomerien , ukr. lub w formie zreukrainizowanej ). Nawiązując do tytułu Rex Galici et Lodomeri , dyplomacja austriacka starała się uzasadnić prawo monarchów austriackich jako spadkobierców korony węgierskiej do zajętych ziem.
W 1861 Galicja uzyskała autonomię z sejmem krajowym i rządem w stołecznym Lwowie. W 1867 , w związku z ustanowieniem monarchii dualistycznej (Królestwo Galicji i Lodomerii pozostało w składzie Cesarstwa Austrii ), autonomię prowincji poszerzono. Rząd austriacki zagwarantował, że namiestnicy będą powoływani spośród miejscowych Polaków. Sejm miał prawo uchwalać ustawy dotyczące gospodarki krajowej, komunikacji, szkolnictwa i zdrowia. Dzięki temu Galicja stała się ośrodkiem polskiego ruchu niepodległościowego. Działały tu polskie partie polityczne i organizacje paramilitarne Sokół , Strzelec , Drużyny Bartoszowe , które stanowiły bazę sformowanych na początku XX wieku Legionów .
| Zobacz więcej w osobnym artykule: Rzeczpospolita Krakowska . |
Rzeczpospolita Krakowska powstała w roku 1815 w wyniku uchwały kongresu wiedeńskiego. Inicjatorem jej utworzenia był car Aleksander I, który w toku pertraktacji między trzema mocarstwami rozbiorowymi zaproponował przekształcenie Krakowa i Torunia w wolne miasta. Toruń ostatecznie został przekazany Prusom, zaś Kraków z okolicami przekształcono w "wolne, niepodległe i ściśle neutralne" państwo pod opieką Rosji, Austrii i Prus.
Nowemu państwu nie przyznano prawa prowadzenia własnej polityki zagranicznej jego interesy miały reprezentować trzy mocarstwa opiekuńcze. Państwa te zobowiązały się do wieczystego szanowania neutralności Wolnego Miasta i niewprowadzania na jego teren swych wojsk pod żadnym pozorem. W zamian Kraków miał wydawać szpiegów i dezerterów zbiegłych na jego terytorium. Formalną datą ogłoszenia państwa był 18 października 1815 , który obchodzono odtąd jako święto państwowe. W 1846 zostało zlikwidowane.
| Zobacz więcej w osobnym artykule: Wielkie Księstwo Poznańskie . |
Było to autonomiczne księstwo wchodzące w skład Prus (pozostające poza Związkiem Niemieckim ) powstałe na mocy kongresu wiedeńskiego , mające zaspokoić narodowe ambicje Polaków. Po powstaniu listopadowym w Królestwie Polskim, popartym przez Poznaniaków, autonomia Księstwa została ograniczona w 1831 , a po powstaniach wielkopolskich z 1846 i 1848 całkowicie zniesiona. Administracja pruska zmieniła nazwę na Prowincja Poznańska ( Provinz Posen ), ale w użyciu społeczeństwa nadal pozostawała nazwa Wielkie Księstwo Poznańskie (choć polskie elity polityczne również używały nowej nazwy), nazwa ta pozostała w pełnej tytulaturze królów Prus a następnie cesarzy niemieckich aż do abdykacji Wilhelma II .
| Zobacz więcej w osobnym artykule: II Rzeczpospolita . |
popularna nazwa państwa polskiego o oficjalnej nazwie "Rzeczpospolita Polska", które istniało w latach 1918 - 1939 . Urzędowym językiem II Rzeczpospolitej był polski , a walutą złoty polski .
II Rzeczpospolita była suwerenną republiką demokratyczną z wielopartyjnym ustrojem parlamentarno-gabinetowym. Ustrój ten uległ poważnej modyfikacji na skutek przewrotu majowego , który miał miejsce 12- 15 maja 1926 , kiedy to został przekształcony w system prezydencko-autorytarny.
Za jej formalny początek przyjmuje się 11 listopada 1918 kiedy to władzę wojskową w Warszawie objął Józef Piłsudski . Za jej koniec można uznać przekazanie władzy przez prezydenta Ignacego Mościckiego Polskiemu Rządowi na Uchodźstwie , które miało miejsce 25 września 1939 lub też przekroczenie granicy kraju przez Rząd Rzeczypospolitej 17 września 1939 .
W latach 1939-1945 terytorium dawnej II Rzeczypospolitej Polskiej było okupowane przez Związek Radziecki (do 1941 ) i III Rzeszę . Po zakończeniu II wojny światowej , powstała Polska Rzeczpospolita Ludowa , która objęła tylko zachodnią część terytorium II Rzeczpospolitej oraz wschodnie, zaodrzańskie tereny dawnej III Rzeszy.
| Zobacz więcej w osobnym artykule: Polska Rzeczpospolita Ludowa . |
To oficjalna nazwa państwa polskiego w okresie od 1952 do 1989 roku. Zwana jest też potocznie Polską Ludową .
Za rzeczywisty początek Polski Ludowej przyjmuje się jednak rok 1944 , kiedy to wschodnia część obecnego obszaru Polski została wyzwolona spod okupacji hitlerowskiej (wschodnie tereny przedwojennej Polski zostały zajęte przez Armię Czerwoną na jesieni 1943 ) i został na niej utworzony pierwszy organ władzy wywodzący się z Krajowej Rady Narodowej - Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego . Polska stała się wówczas państwem zależnym od Związku Radzieckiego , ale dysponującym ograniczoną suwerennością , o ustroju niedemokratycznym, który z czasem przybrał postać tzw. socjalizmu realnego . Kwestia określenia ustroju PRL jest jednak sporna, oficjalnie było to państwo socjalistyczne , a według Konstytucji, państwo demokracji ludowej ; przez przeciwników jednak ustrój ten określany był jako komunizm , aczkolwiek nie osiągnął teoretycznego stadium komunizmu.
W okresie 1989 - 1991 jako efekt działań politycznych, państwo to uległo przekształceniu w demokratyczną Rzeczpospolitą Polską, określaną jako III Rzeczpospolita .
| Zobacz więcej w osobnym artykule: III Rzeczpospolita . |
To nieformalne określenie państwa polskiego po zasadniczych przemianach politycznych, jakie zaszły po 1989 , stosowane do chwili obecnej ( 2006 ). Oficjalna nazwa państwa to Rzeczpospolita Polska . Wymową tego określenia jest zerwanie z ustrojem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (tzw. demokracja ludowa ) i nawiązanie bezpośrednio do tradycji II Rzeczypospolitej . Symbolem III Rzeczypospolitej jest m.in. przywrócenie w godle Polski orła w koronie. Określenie Trzecia Rzeczpospolita pojawia się w preambule do Konstytucji .
| Zobacz więcej w osobnym artykule: polityka Polski . |
PiS , PO , LPR , Samoobrona , SLD , PSL , RLN , UP , SDPL , PD , UPR , PPP , KPP , Zieloni 2004 , PPS , Nowa Lewica , PSL Piast , NOP , UL III RP , Racja PL , DPL , SG
Polska scena polityczna w latach dziewięćdziesiątych była bardzo zmienna. Większość partii z tamtego okresu nie przetrwała, podzieliła się na różne frakcje, zmieniła nazwy. Większość z nich jest społecznie konserwatywna, gospodarczo - socjalliberalna, socjaldemokratyczna .
| Zobacz więcej w osobnym artykule: ustrój polityczny Polski . |
Ustrojem politycznym RP jest demokracja parlamentarna .
| Zobacz więcej w osobnym artykule: podział administracyjny Polski . |
Od
1 stycznia
1999
obowiązuje trzystopniowy podział administracyjny kraju na
województwa
(16),
powiaty
(314) i
gminy
(2 478) - stan z
31 marca
2006
.
Województwa
:
| województwo | stolica | powierzchnia (w km) | ludność (2006) | |
|---|---|---|---|---|
| 1 | dolnośląskie | Wrocław | 19 948 | 2 886 700 |
| 2 | kujawsko-pomorskie | Bydgoszcz / Toruń (1) | 17 969 | 2 067 500 |
| 3 | lubelskie | Lublin | 25 155 | 2 177 800 |
| 4 | lubuskie |
Gorzów Wielkopolski
/
Zielona Góra (2) |
13 984 | 1 009 000 |
| 5 | łódzkie | Łódź | 18 219 | 2 574 280 |
| 6 | małopolskie | Kraków | 15 108 | 3 266 200 |
| 7 | mazowieckie | Warszawa | 35 579 | 5 160 800 |
| 8 | opolskie | Opole | 9 412 | 1 046 200 |
| 9 | podkarpackie | Rzeszów | 17 844 | 2 097 875 |
| 10 | podlaskie | Białystok | 20 180 | 1 198 879 |
| 11 | pomorskie | Gdańsk | 18 293 | 2 192 000 |
| 12 | śląskie | Katowice | 12 294 | 4 681 700 |
| 13 | świętokrzyskie | Kielce | 11 627 | 1 283 500 |
| 14 | warmińsko-mazurskie | Olsztyn | 24 191 | 1 428 600 |
| 15 | wielkopolskie | Poznań | 29 826 | 3 373 500 |
| 16 | zachodniopomorskie | Szczecin | 22 896 | 1 693 700 |
|
(1)
Siedzibą wojewody jest Bydgoszcz a siedzibą sejmiku wojewódzkiego Toruń
|
||||
| Zobacz więcej w osobnym artykule: Ludność Polski . |
| Ludność Polski | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Rok | Ludność | Zmiana % | Rok | Ludność | Zmiana % |
| 1846 | 11 107 000 | - | 1960 | 29 776 000 | 19,1% |
| 1911 | 22 110 000 | 99,1% | 1970 | 32 642 000 | 9,6% |
| 1921 | 27 177 000 | 22,9% | 1978 | 35 061 000 | 7,4% |
| 1931 | 32 107 000 | 18,4% | 1988 | 37 879 000 | 8,0% |
| 1938 | 34 849 000 | 8,5% | 1990 | 38 183 000 | 0,8% |
| 1946 | 23 930 000 | -31,3% | 1995 | 38 610 000 | 1,1% |
| 1950 | 25 008 000 | 4,5% | 2000 | 38 654 000 | 0,1% |
| 2006 | 38 635 144 | -0,2% | |||
|
|||||
| Liczba ludności Polski w latach 1961 - 2006 (w tysiącach) | |||||
W okresie kształtowania się państwowości Polska obejmowała swym zasięgiem ziemie o powierzchni ponad ćwierć miliona km z przeszło milionem mieszkańców. Za czasów Kazimierza Wielkiego obszar państwa (około 270 tys. km) zamieszkiwało ponad 2,5 miliona osób. Dopiero unia z Litwą przyniosła radykalny przyrost demograficzny i terytorialny. Za czasów Batorego obszar państwa zbliżył się do 1 miliona km, zaś ludność w końcu XVI wieku prawdopodobnie osiągnęła 9 milionów. W chwili utraty niepodległości wielonarodowościowe państwo liczyło co najmniej 13-14 milionów mieszkańców, przy czym przez cały okres wspólnej państwowości z Litwą znaczną część ludności stanowiły osoby posługujące się innym językiem niż polski (w końcu XVIII wieku było ich ok. 60%). Po odzyskaniu niepodległości w granicach Polski znalazło się kilka milionów osób o innej niż polska narodowości, tak więc Polska przed II wojną światową była krajem wielonarodowościowym, gdzie mniejszości stanowiły powyżej 1/3 ludności. W okresie między 1921 a wybuchem II wojny światowej liczba ludności wzrosła z 27,2 mln do 35,2 mln. Jednak zmiany granic Polski po wojnie oraz przesiedlenia sprawiły, że obecnie Polska jest krajem nieomalże jednolitym etnicznie. Wszystkie mniejszości narodowe łącznie nie przekraczają 3% ludności.
Polacy należą do ludów słowiańskich . Posługują się językiem polskim , należącym do rodziny języków słowiańskich . Dla części Polaków językiem ojczystym jest blisko z nim spokrewniony język kaszubski . Język polski jest językiem urzędowym kraju, jakkolwiek prawo gwarantuje mniejszościom narodowym używanie ich własnych języków , zwłaszcza na obszarach, gdzie występują ich większe skupiska. Według Narodowego Spisu Powszechnego (2002) 97,8% mieszkańców Polski używa w domu języka polskiego. Najbardziej popularne języki mniejszości to: niemiecki , ukraiński , białoruski , romski , rosyjski , litewski i łemkowski .
| ( 2006 ) | |
| Liczba ludności | 38 635 144 |
| Ludność według wieku | |
| 0 - 14 lat | 16,7% (mężczyzn 3 319 176; kobiet 3 150 859) |
| 15 - 64 lat | 70,3% (mężczyzn 13 506 153; kobiet 13 638 265) |
| ponad 64 lata | 13% (mężczyzn 1 912 431; kobiet 3 108 260) |
| Współczynnik urbanizacji | 61,9% (1996) |
| Średnia wieku | |
| W całej populacji | 36,43 lat |
| Mężczyzn | 34,52 lat |
| Kobiet | 38,49 lat |
| Przyrost naturalny | 0,03% |
| Współczynnik urodzeń | 10,78 urodzeń/1000 mieszkańców |
| Współczynnik zgonów | 10,01 zgonów/1000 mieszkańców |
| Współczynnik migracji | -0,49 migrantów/1000 mieszkańców |
| Ludność według płci | |
| przy narodzeniu | 1,06 mężczyzn/kobiet |
| poniżej 15 lat | 1,05 mężczyzn/kobiet |
| 15 - 64 lat | 0,99 mężczyzn/kobiet |
| powyżej 64 lat | 0,62 mężczyzn/kobiet |
| w całej populacji | 0,94 mężczyzn/kobiet |
| Umieralność niemowląt | |
| W całej populacji | 8,51 śmiertelnych/1000 żywych |
| płci męskiej | 9,59 śmiertelnych/1000 żywych |
| płci żeńskiej | 7,37 śmiertelnych/1000 żywych |
| Oczekiwana długość życia | |
| W całej populacji | 74,74 lat |
| Mężczyzn | 70,71 lat |
| Kobiet | 79,03 lat |
| Rozrodczość | 1,23 urodzeń/kobietę |
| Współczynnik dorosłych z HIV/AIDS | 0,1% (2001) |
| Liczba osób żyjących z HIV/AIDS | 14 000 (2003) |
| Liczba zmarłych na HIV/AIDS | 100 (2001) |
| Procent ludności miejskiej | 71,9 % (2003) |
Według Światowej Organizacji Zdrowia (ang. World Health Organization, WHO), 2003 :
| Zobacz więcej w osobnym artykule: miasta w Polsce . |
|
| Warszawa |
|
| Łódź |
|
| Kraków |
|
| Wrocław |
|
| Poznań |
|
| Gdańsk |
|
| Szczecin |
|
| Bydgoszcz |
|
| Lublin |
|
| Katowice |
|
| Białystok |
Największe miasta Polski liczące ponad 100 tys. mieszkańców:
| rozpiętość populacji miast | liczba miast (2005) | |
|---|---|---|
| 1 | >1 000 000 | 1 |
| 2 | 500 000 - 1 000 000 | 4 |
| 3 | 250 000 - 500 000 | 8 |
| 4 | 100 000 - 250 000 | 26 |
| 5 | 50 000 - 100 000 | 54 |
| 6 | 20 000 - 50 000 | 138 |
| 7 | 10 000 - 20 000 | 177 |
| 8 | <10 000 | 445 |
| w sumie miast: 887 | ||
Aglomeracje / konurbacje liczące ponad 1 mln mieszkańców:
| aglomeracja / konurbacja | liczba mieszkańców (2005) | |
|---|---|---|
| 1 | GOP / Górnośląskie Zagłębie Węglowe | 3 487 000 |
| 2 | Aglomeracja warszawska | 2 870 000 |
| 3 | Aglomeracja łódzka | 1 108 600 |
| 4 | Aglomeracja gdańska | 1 080 700 |
| 5 | Aglomeracja krakowska | 1 024 000 |
| Zobacz więcej w osobnym artykule: Kościoły i związki wyznaniowe w Polsce . |
Ponad 34,2 miliona Polaków jest ochrzczonych w obrządku rzymskokatolickim , co stanowi około 89% populacji. W sumie, do Kościoła katolickiego ( rzymskokatolickiego , greckokatolickiego , ormiańskiego i neounickiego), należy około 34,26 miliona Polaków.
Kościoły prawosławne liczą ponad 525 tysięcy wiernych, protestanckie i tradycji protestanckiej - ponad 153 tysięcy, starokatolickie - ponad 45 tysięcy, a inne w sumie ponad 145 tysiąca, z czego najliczniejszy jest Związek Wyznania Świadków Jehowy (ponad 131 tysięcy wiernych).
Polaków bez wyznania jest ponad 2,9 miliona (niecałe 8%).
Rozpatrując powyższe statystyki pamiętać jednak należy, iż za członków poszczególnych Kościołów i związków religijnych przyjmuje się zazwyczaj osoby które w stosunek członkostwa weszły (np. poddane obrzędowi chrztu), nawet jeżeli w okresie późniejszym z niego wystąpiły. Wiarygodne dane statystyczne nie mogą więc zostać sporządzone wyłącznie na podstawie tego rodzaju deklaracji przystąpienia do danego Kościoła. Sprawia to na przykład, że podana tu liczba Polaków bez wyznania może być zaniżona, a wyznawców Kościoła rzymskokatolickiego - zawyżona. Ponadto warto zwrócić uwagę na to, że są to dane z końca roku 2004. W Warszawie i Łodzi do kościoła chodzi regularnie niecałe 20% społeczeństwa, większą religijnością charakteryzują się Śląsk i Lubelszczyzna.
Kilka prawnie zarejestrowanych w MSWiA związków wyznaniowych (jak Rodzimy Kościół Polski lub Zrzeszenie Wiary Rodzimej ) ma natomiast źródła w etnicznych, przedchrześcijańskich wierzeniach Słowian .
Jasna Góra |
Synagoga w Lesku |
Kościół ewangelicki |
Meczet w Gdańsku |
| Zobacz więcej w osobnym artykule: geografia Polski . |
Granice współczesnej Polski ukształtowały się w 1945 , po zakończeniu działań wojennych . W stosunku do 1939 granice państwa zostały przesunięte na zachód, kosztem obszarów położonych na wschodzie. Po 1945 dokonano kilku korekt terytorialnych, m.in.:
Zobacz też : Zmiany granicy polsko-słowackiej
Długość granic Polski wynosi 3511 km, w tym 440 km przypada na granicę morską (linia wybrzeża Morza Bałtyckiego , która nie jest linią granicy państwa, wynosi 788 km). Graniczy z następującymi państwami:
Źródło : Mały Rocznik Statystyczny GUS
Zobacz też : polskie przejścia graniczne
Polska zajmuje 9. miejsce w Europie pod względem powierzchni oraz 8. pod względem liczby ludności.
W wymiarze północ-południe Polska rozciąga się na długości 649 km , to jest 5° i 50". Powoduje to różnicę w długości trwania dnia między północną i południową częścią Polski. Latem na północy dzień jest dłuższy o ponad godzinę niż na południu, zimą odwrotnie. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość Polski wynosi 689 km, co w mierze kątowej daje 10° 01". Całkowita rozciągłość Polski (z zachodu na wschód i z południa na północ) wynosi 15°51".
Polska leży w strefie czasu środkowoeuropejskiego, jest to czas słoneczny południka 15° przebiegającego m.in. na zachód od Jeleniej Góry , Zielonej Góry i Gorzowa Wielkopolskiego oraz na wschód od Szczecina .
Współrzędne geograficzne skrajnych punktów Polski:
Geometryczny środek Polski znajduje się we wsi Piątek koło Łęczycy . Najstarszy (1775) obliczony geometryczny środek Europy znajduje się w Suchowoli koło Sokółki , w województwie podlaskim. Natomiast inne podawane niekiedy lokalizacje tego punktu na terenie Polski (np. "koło Torunia ", "w pobliżu Warszawy ", "na wschód od Łodzi ") nie mają żadnej podstawy naukowej. Przez Polskę przebiega również granica pomiędzy kontynentalnym blokiem Europy Wschodniej, a rozczłonkowaną przez morza wewnętrzne Europą Zachodnią.
Najdłuższe rzeki w Polsce to:
| nazwa rzeki | długość
(w km) |
na terenie
Polski |
powierzchnia
dorzecza (w km) |
na terenie
Polski |
|
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Wisła | 1047 | 1047 | 194 424 | 168 699 |
| 2 | Odra | 854 | 742 | 118 861 | 106 058 |
| 3 | Warta | 808 | 808 | 54 529 | 54 529 |
| 4 | Bug | 772 | 587 | 39 420 | 19 284 |
| 5 | Narew | 484 | 448 | 75 175 | 53 873 |
| 6 | San | 443 | 443 | 16 861 | 14 390 |
| 7 | Noteć | 388 | 388 | 17 330 | 17 330 |
| 8 | Pilica | 319 | 319 | 9 273 | 9 273 |
| 9 | Wieprz | 303 | 303 | 10 415 | 10 415 |
| 10 | Bóbr | 272 | 272 | 5 876 | 5 830 |
Największe jeziora w Polsce to:
| nazwa jeziora | powierzchnia
(w km) |
głębokość
maksymalna (w metrach) |
typ jeziora | |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Śniardwy | 113,8 | 23 | morenowe |
| 2 | Mamry | 104,4 | 44 | morenowe |
| 3 | Łebsko | 71,4 | 6,3 | przybrzeżne |
| 4 | Dąbie | 56,0 | 4,2 | deltowe |
| 5 | Miedwie | 35,3 | 43,8 | rynnowe |
| 6 | Jeziorak | 34,6 | 13 | rynnowe |
| 7 | Niegocin | 26,0 | 39,7 | morenowe |
| 8 | Gardno | 24,7 | 2,6 | przybrzeżne |
| 9 | Jamno | 22,4 | 3,9 | przybrzeżne |
| 10 | Wigry | 21,9 | 73 | rynnowe |
Na obszarze Polski stykają się 3 wielkie jednostki tektoniczne:
Przeważającą część obszaru Polski zajmują tereny nizinne wschodniej części Niżu Środkowoeuropejskiego , a średnie wzniesienie wynosi 173 m n.p.m. Krainy geograficzne ułożone są równoleżnikowo (pasowo) przechodząc od terenów nizinnych na północy i w Polsce centralnej do terenów wyżynnych i górskich na południu. Najwyższym punktem kraju są Rysy - szczyt w Tatrach (2499,1 m n.p.m.), najniżej położonym punktem jest depresja Raczki Elbląskie na Żuławach Wiślanych (1,8 m n.p.m.)
Zobacz:
| Zobacz więcej w osobnym artykule: flora Polski . |
| Zobacz więcej w osobnym artykule: ochrona przyrody w Polsce . |
W Polsce prowadzi się aktywną działania w mające na celu ochronę przyrody. Chociaż pewne działania w zakresie ochrony przyrody można spotkać już w średniowieczu i wiekach późniejszych to przemyślane i planowe działania oparte na naukowych podstawach podjęto na szerszą skalę w 2. połowie XX wieku .
W 2004 rozpoczęto wprowadzanie w Polsce europejskiej formy ochrony przyrody - obszarów Natura 2000 , na których chroni się te elementy przyrody, które są zagrożone w skali Europy. Docelowo takie obszary obejmą prawdopodobnie ok. 15-20% powierzchni kraju.
Niezmiernie ważnym dopełnieniem w systemie ochrony przyrody jest gatunkowa ochrona zwierząt , grzybów i roślin .
Ważnymi osiągnięciami polskiego systemu ochrony przyrody są ochrona bobra , łabędzia , żubra czy też łosia .
Jednak, rozwój gospodarczy kraju, szczególnie ulepszenia jego infrastruktury, często stawały i nadal stawają w konflikcie z ochroną przyrody. Obecnie, jedną z największych kontrowersji jest kwestia wytyczenia trasy nowej drogi przelotowej Via Baltica .
Polska jest szóstą gospodarką Unii Europejskiej i dwudziestą trzecią gospodarką świata ( Hiszpania o podobnym potencjale ludnościowym zajmuje dziewiątą pozycję). Polska gospodarka od początku lat dziewięćdziesiątych notuje stały, bardzo wysoki jak na kraj tej wielkości wzrost gospodarczy, który można porównać nawet do japońskiego z lat siedemdziesiątych, gdy kraj ten znajdował się na tym samym poziomie rozwoju gospodarczego co Polska teraz. Polska gospodarka jest gospodarką mieszaną . Sektor państwowy wytwarza obecnie około 25% PKB (w rękach państwowych pozostaje PKP , KGHM , część akcji PKN Orlen i wielu mniejszych przedsiębiorstw) i jest to poziom porównywalny do takich krajów, jak Francja czy Norwegia . W Polsce 51% społeczeństwa w wieku produkcyjnym posiada stałe miejsce zatrudnienia: dla porównania w krajach skandynawskich i Wielkiej Brytanii jest to około 70%. Polska stała się atrakcyjnym miejscem do inwestycji dla firm z całego świata: jest to spowodowane dobrym położeniem geograficznym i wewnętrzną stabilizacją społeczno-ekonomiczną. W najbliższym czasie powstaną w Polsce fabryki monitorów i telewizorów ciekłokrystalicznych oraz komputerów ( Sharp , LG , Toshiba , Dell ); powstaje również wiele miejsc pracy w mniejszych ośrodkach wytwórczych zachodnich i krajowych firm. Polska zadłużona jest na około 50% PKB: dla porównania jednak wiele wysoko rozwiniętych krajów ma zadłużenie i deficyt budżetowy o wiele wyższy. Średni dochód na głowę mieszkańca w Polsce po zmierzeniu parytetem siły nabywczej wynosi około 45% poziomu Niemiec i Szwecji. Jeśli uda się utrzymać stały wysoki wzrost gospodarczy, Polska powinna osiągnąć poziom europejskiej czołówki za około 30 lat. Głównym partnerem handlowym Polski są kraje Unii Europejskiej i Rosja: na Niemcy przypada 30% polskiego eksportu i importu. Największym problemem polskiej gospodarki jest obecnie wysokie bezrobocie, które wynosi około 15,5%; w Warszawie 5,5%. Między regionami Polski istnieje duże zróżnicowanie w poziomie rozwoju gospodarczego: województwo mazowieckie osiągnęło poziom 72% średniej unijnej (jest to poziom wszystkich landów wschodnich Niemiec oraz Grecji ), drugie miejsce zajmuje województwo śląskie na poziomie 50% średniej unijnej (poziom najbiedniejszego regionu Portugalii ), pozostałe województwa są na poziomie 40-45%, a województwa najbiedniejsze to województwo opolskie , województwo podkarpackie i województwo lubelskie z poziomem 35-37% średniej unijnej (najniższy poziom w całej Unii Europejskiej wraz ze wschodnią Słowacją). Jednostka monetarna: 1 złoty = 100 groszy .
| Dane statystyczne na lata 2002 - 2006 | |
| struktura zatrudnienia | -
rolnictwo
16,1%
- przemysł 29% - usługi 54,9% |
| -
PKB
- wzrost PKB - na jednego mieszkańca |
967,7 mld zł
5,5% 25 300 zł |
| udział w strukturze PKB | - rolnictwo 2,8%
- przemysł 31,7% - usługi 65,5% |
|
budżet
dochody: wydatki: |
52,73 mld. USD 63,22 mld USD |
| inflacja : | 2,1% |
| dług publiczny : | 47,3% PKB |
| dług zewnętrzny : | 123,4 mld USD |
| rezerwy złota i dewizy: | 41,63 mld USD |
| siła robocza : | 18,3 miliona ludzi |
| ludność żyjąca poniżej progu ubóstwa : | 17% |
| bezrobocie : | 15,7% |
| inwestycje: | 18,5% PKB |
| przemysłowe produkcyjne tempo wzrostu: | 8,5% |
| źródła energii: | paliwa kopalne: x%
energia wodna: x% energia atomowa: 0% |
|
elektryczność
produkcja: konsumpcja: |
150,8 mld kWh 121,3 mld kWh |
|
ropa naftowa
produkcja: konsumpcja: |
24 530 bar/d 476 200 bar/d |
| naturalny
gaz
produkcja: konsumpcja: |
2,1 mld m 3 11,5 mld m 3 |
| import: | 95,67 mld USD |
| eksport: | 92,72 mld USD |
| eksport (najważniejsi partnerzy) |
Niemcy
: 30%
Włochy : 6,1% Francja : 6% W. Brytania : 5,4% Czechy : 4,3% Holandia : 4,3% |
| import (najważniejsi partnerzy) |
Niemcy
: 24,4%
Włochy : 7,9% Rosja : 7,3% Francja : 6,7% Chiny : 4,6% |
| struktura użytkowania ziemi | grunty orne 50,9%
łąki i pastwiska 25,2% sady 0,2% lasy i grunty leśne 5,3% pozostałe 18,4% |
| Rok | Wzrost PKB | Rok | Wzrost PKB |
|---|---|---|---|
| 1992 | 1,5% | 2000 | 4,0% |
| 1993 | 3,8% | 2001 | 1,0% |
| 1994 | 5,2% | 2002 | 1,4% |
| 1995 | 7,0% | 2003 | 3,8% |
| 1996 | 6,0% | 2004 | 5,3% |
| 1997 | 6,8% | 2005 | 3,2% |
| 1998 | 4,8% | 2006 | 5,5% (1) |
| 1999 | 4,1% | ||
| (1) prognoza | |||
Zobacz też: Wskaźniki makroekonomiczne dla Polski
| Zobacz więcej w osobnym artykule: telekomunikacja w Polsce . |
Największą firmą zajmującą się przewozami kolejowymi jest grupa PKP S.A., w skład której wchodzi wiele spółek m. in.:
W niektórych województwach powstają spółki zajmujące się ruchem regionalnym tworzone wspólnie przez PKP oraz samorządy - na przykład koleje Mazowieckie w Województwie Mazowieckim.
W Gdańsku i Warszawie istnieję koleje aglomeracyjne poruszające się po torach PLK (SKM). W Warszawie istnieje też kolej dojazdowa (WKD), która porusza się po normalnotorowej linii do niej należącej.
Istnieje także wielu przewoźników nie powiązanych z PKP, obsługujących głównie transport towarowy. Między innymi: PCC RAIL SZCZAKOWA S.A., PTKiGK S.A. Rybnik, CTL. Kilku przewoźników posiada także licencje na przewozy osób, jednak z firm spoza PKP S.A. takie usługi są świadczone tylko przez operatorów działających na liniach wąskotorowych. Największym operatorem kolei wąskotorowych w Polsce jest Stowarzyszenie Kolejowych Przewozów Lokalnych z siedzibą w Kaliszu .
Pełną listę licencjonowanych przewoźników kolejowych można znaleźć na stronie www.utk.gov.pl
Zdecydowana większość infrastruktury kolejowej znajduje się pod zarządem PLK S.A. Za dostęp do niej pobierane są od poszczególnych przewoźników opłaty.
Najważniejsze linie kolejowe to m.in. : E30 : granica z Niemcami - Wrocław - Katowice - Kraków - granica z Ukrainą; E20 : granica z Niemcami - Poznań - Warszawa - granica z Białorusią; E65 : granica z Czechami - Katowice - Warszawa - Gdynia;
Polska nie dysponuje drogami dobrej jakości. Rozmieszczenie sieci drogowej jest nierównomierne.
Najważniejsze drogi prowadzą:
Dużą rolę odgrywać mogą też w przyszłości:
Drogi odgrywają duże znaczenie, ponieważ ponad 85% ładunków jest przewożonych ciężarówkami. Oprócz tego przez Polskę porusza się wiele jadących po towary do Europy Zachodniej ciężarówek z krajów wschodniej części kontynentu - Estonii, Białorusi, Litwy, Łotwy, Rosji, Ukrainy i innych państw.
Planowa sieć dróg i autostrad w Polsce |
Autostrada A2 w okoliach Poznania |
Austostrada A4 w okolicach Krakowa |
A4 Katowice |
Most siekierkowski w Warszawie |
Trasa łazienkowska w Warszawie |
Most św. Rocha w Poznaniu |
Most Milenijny we Wrocławiu |
Polskie linie lotnicze to: PLL LOT , Centralwings , Direct Fly , EuroLOT , Fischer Air Polska i White Eagle Aviation . Na polskich lotniskach lądują również samoloty linii zagranicznych, m.in.: Air France , British Airways , Germanwings , Lufthansa , Ryanair , Sky Europe , Wizz Air i wiele innych. Główne lotniska znajdują się w: Warszawie (Okęcie) , Krakowie (Balice) , Katowicach (Pyrzowice) , Gdańsku (Rębiechowo) , Poznaniu (Ławica) , Wrocławiu (Strachowice) , Szczecinie (Goleniów) , Łodzi (im. Władysława Reymonta) , Rzeszowie (Jasionka) , Bydgoszczy (Szwederowo) . Sieć połączeń lotniczych w Polsce nie jest rozbudowana; większość połączeń odbywa się z pośrednictwem portu Okęcie . Polskie linie lotnicze posiadają samoloty: ATR ( 42 i 72 ) i Embraer (145, 170 , 175) oraz Boeing ( 737 , 757 , 767 ; PLL LOT złożył zamówienie na 787 Dreamliner ).
W Polsce komunikacja miejska składa się głównie z autobusów i tramwajów . Istnieje tylko jedna linia metra - w Warszawie . Szybki tramwaj jeździ tylko w Poznaniu ( Poznański Szybki Tramwaj , tzw. "pestka"); podobne torowiska są w budowie w Krakowie ( Krakowski Szybki Tramwaj ) i w Szczecinie ( Szczeciński Szybki Tramwaj ).
warszawskie metro |
Poznański Szybki Tramwaj |
krakowski autobus |
Trolejbus w Gdyni |
Słynni polscy naukowcy to: Mikołaj Kopernik , Maria Curie , Jan Heweliusz , Stefan Banach , Hugo Steinhaus , Kazimierz Bartel , Jan Czekanowski , Edward Loth , Jan Łukasiewicz , Eugeniusz Romer , Władysław Tatarkiewicz , Wacław Sierpiński , Władysław Orlicz , Juliusz Paweł Schauder , Stanisław Ulam , Alfred Tarski , Aleksander Wolszczan , Bronisław Malinowski , Bronisław Piłsudski , Ignacy Łukasiewicz , Marian Rejewski , Jerzy Różycki , Henryk Zygalski , Oskar Lange , Zygmunt Bauman , Leszek Kołakowski , Józef Kosacki , Wacław Struszyński , Gabriel Narutowicz , Ignacy Mościcki , Tytus Maksymilian Huber , Tadeusz Sendzimir , Stefan Bryła , Janusz Groszkowski , Stanisław Ryżko (pionier radaru), Mieczysław Wolfke , Mieczysław Bekker , Jan Czochralski , Stefan Drzewiecki , Wojciech Jastrzębowski , Kazimierz Leski , Józef Lipkowski , Kazimierz Prószyński , Kazimierz Siemienowicz , Jan Szczepanik , Tadeusz Tański .
Edukacja w szkołach publicznych w Polsce jest bezpłatna. Płatne są jedynie studia wyższe niestacjonarne. W Polsce powstała jedna z najstarszych uczelni w Europie, tj. Akademia Krakowska . Ponieważ Polska została wyniszczona kilkoma wojnami w XVII wieku i na początku XVIII, polska nauka znajdowała się w stagnacji. Odradzać się jednak zaczęła za czasów Stanisława Augusta Poniatowskiego , za którego czasów powołano Komisję Edukacji Narodowej , uważana przez wielu historyków polskich i zachodnich za pierwsze ministerstwo edukacji na świecie. W tym czasie odradzało się także polskie piśmienncitwo, przemysł i handel. Dalszy rozwój został stłumiony przez państwa ościenne, które obawiały się wzrostu znaczenia Polski.
Uniwersytet Jagielloński |
Uniwersytet Gdański |
Uniwersytet Wrocławski |
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza |
| Zobacz więcej w osobnym artykule: System opieki zdrowotnej w Polsce . |
Zobacz: Kultura Polski
Polska kultura i literatura należy do najbogatszych spośród słowiańskich.
| Zobacz więcej w osobnym artykule: Muzyka polska . |
Najsłynniejsi polscy kompozytorzy to: Fryderyk Chopin , Witold Lutosławski , Henryk Mikołaj Górecki , Stanisław Moniuszko , Karol Szymanowski , Krzysztof Penderecki , Henryk Wieniawski , Krzysztof Komeda .
| Zobacz więcej w osobnym artykule: Literatura polska . |
Najsłynniejsi pisarze polscy to: Jan Kochanowski , Ignacy Krasicki , Adam Mickiewicz , Henryk Sienkiewicz , Bolesław Prus , Władysław Reymont , Stefan Żeromski , Stanisław Wyspiański , Jarosław Iwaszkiewicz , Witold Gombrowicz , Bruno Schulz , Zygmunt Krasiński , Stanisław Przybyszewski , Witkacy , Zbigniew Herbert , Wisława Szymborska , Czesław Miłosz i Stanisław Lem .
Polska literatura średniowieczna miała przede wszystkim charakter religijny. Przez wiele lat nieformalnym hymnem Polski pozostawała Bogurodzica .
Pierwszym wybitnym polskim lirykiem był Jan Kochanowski . W czasach baroku tworzyli Andrzej Morsztyn i Daniel Naborowski .
Polskie Oświecenie zaczęło się dosyć późno. W tym okresie tworzyli Ignacy Krasicki , autor pierwszej polskiej powieści Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki , Julian Ursyn Niemcewicz . Rozwijała się wtedy publicystyka, np. Hugona Kołłątaja . Wybitnym dziełem z tego okresu jest powieść Podróż do Ciemnogrodu Stanisława Kostki Potockiego .
Pierwszym polskim romantykiem był Antoni Malczewski , autor wzorowanej na dziełach Byrona Marii . Romantyk Adam Mickiewicz był twórcą najważniejszej polskiej epopei narodowej Pana Tadeusza . Dramatopisarz Juliusz Słowacki uważany jest przez wielu historyków literatury za jednego z najwybitniejszych twórców w historii teatru. Tworzył wtedy także dramatopisarz Zygmunt Krasiński , wybitny poeta Cyprian Kamil Norwid .
Pozytywizm poddał procesowi przeobrażenia literatury pięknej w literaturę tendencyjną, która miała zapoznać Polaków z nowym programem i ukształtować nowe postawy społeczne. Powstały różne ważne i wielkie dzieła jak: "Cham" Elizy Orzeszkowej, "Lalka" i "Faraon" Bolesława Prusa czy eseistyki Aleksandra Świętochowskiego
Pozytywizm jest uważany za epokę, w której nastał regres poetycki jednak na uwagę zasługuje twórczość Marii Konopnickiej oraz Adama Asnyka . Konopnicka tworzyła lirykę zaangażowania społecznego, wcielając w życie elementy poglądu pozytywistycznego sięgając do ludowej poezji chłopskiej. Ważną częścią jej twórczości są bajki dla dzieci, wiersze patriotyczne a także Rota, która pełniła funkcję hymnu narodowego. Adam Asnyk to autor licznych wierszy miłosnych, które są powszechne w czasach współczesnych. Są też śpiewane przez muzyków i wykorzystywane przez liryków opisujących przyrodę, głównie tatrzańską.
Młoda Polska jest samookreśleniem grupy artystów z lat 1890 - 1918 i pochodzi z manifestu programowego Artura Górskiego , w którym skrytykował on pozytywistów i przedstawił program literacki młodych twórców. W programie zwrócono uwagę na ponadprzeciętność artysty, podniesiono go do rangi wieszcza, zwykłego człowieka zaś nazwano "filistrem", czyli osobą ograniczoną. Żądano wolności oraz oddzielenia sztuki od dziedzictwa kulturowego. Powstaje hasło "sztuka dla sztuki" oznaczające rezygnację z obywatelskich powinności piśmiennictwa, a położenie nacisku na indywidualizm i jednostkowe przeżycie. Jednocześnie niektórzy twórcy kontynuowali problematykę wyzwoleńczą.
Polska miała w XX wieku czterech noblistów w dziedzinie literatury: Henryka Sienkiewicza , Władysława Reymonta , Czesława Miłosza i Wisławę Szymborską . Inny ważni pisarze to Witkacy , Bruno Schulz i Witold Gombrowicz , którzy zalicza się do awangardy; twórca fantastyki naukowej Stanisław Lem , który przewidział w swoich dziełach ogromną liczbę odkryć naukowych, które stały się faktem: biotechnologia , sieć , rzeczywistość wirtualna. Inni ważni pisarze to: Tadeusz Konwicki , Stefan Chwin , Jerzy Prokopiuk , Paweł Jasienica , Tadeusz Różewicz .
Jan Kochanowski |
Adam Mickiewicz |
Bolesław Prus |
Jan Kasprowicz |
Stefan Żeromski |
Zbigniew Herbert |
Wisława Szymborska |
Stanisław Lem w roku 1966 |
| Zobacz więcej w osobnym artykule: Sport w Polsce . |
Najpopularniejszym sportem w Polsce jest piłka nożna , podobnie jak w pozostałych krajach europejskich. W ostatnim okresie na znaczeniu zyskały skoki narciarskie dzięki sukcesom Adama Małysza i formuła 1 za sprawą Roberta Kubicy .
| Zobacz więcej w osobnym artykule: Wojsko Polskie . |
Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej to główne określenie wojska polskiego , dzielącego się na: Siły powietrzne , Wojsko Lądowe oraz Marynarka Wojenna . Ich głównym zadaniem jest obrona granic Polski przed atakami z zewnątrz, oraz współpraca z NATO . Polska armia liczy ok 76 500 żołnierzy zawodowych.
Głównym zadaniem Sił Powietrznych jest prowadzenie operacji mających na celu uzyskanie przewagi w powietrzu i wspieranie oddziałów innych Rodzajów Sił Zbrojnych. Składają się z Wojsk Lotniczych , Wojsk Obrony Przeciwlotniczej i Wojsk Radiotechnicznych .
Ich prekursorem były siły powietrzne
Błękitnej Armii
podczas I wojny światowej. Do
1 lipca
2004
nosiły nazwę: Wojska Lotnicze i Obrony Powietrznej Rzeczypospolitej Polskiej (WLOP RP), które z kolei zostały utworzone
1 lipca
1990
przez połączenie dwóch rodzajów sił zbrojnych: Wojsk Lotniczych i Wojsk Obrony Powietrznej Kraju.
| Zobacz więcej w osobnym artykule: prawo wizowe . |
Obywatele większości krajów europejskich nie potrzebują wizy na przebywanie w Polsce. Prawo to dotyczy także obywateli USA i kilku innych państw. Niestety negocjacje z Kanadą , Australią , Nową Zelandią i Paragwajem nie przyniosły skutków, co automatycznie sprawiło, że obywatele wyżej wymienionych państw są również objęci obowiązkiem wizowym przy podróży do Polski. Obywatele Rosji , Ukrainy i Białorusi od dnia 1 października 2003 są objęci obowiązkiem wizowym, co jest następstwem polskiego członkostwa w strukturach UE od dnia 1 maja 2004 . Do 30 dniowego pobytu bez wizy na terenie Polski upoważnieni są obywatele: Estonii , Rumunii i Singapuru . Do 90 dniowego pobytu bez wizy na terenie Polski upoważnieni są obywatele: Andory , Argentyny , Austrii , Belgii , Boliwii , Brazylii , Bułgarii , Chile , Chorwacji , Czech , Cypru , Danii , Ekwadoru , Finlandii , Francji , Grecji , Hiszpanii , Holandii , Hondurasu , Hongkongu , Islandii , Irlandii , Izraela , Japonii , Kostaryki , Liechtensteinu , Litwy , Luksemburga , Łotwy , Macedonii , Makau , Malezji , Malty , Monako , Niemiec , Nikaragui , Norwegii , Panamy , Portugalii , Południowej Korei , San Marino , Słowacji , Słowenii , Szwajcarii , Szwecji , Urugwaju , USA , Węgier i Włoch . Do 180 dniowego pobytu bez wizy na terenie Polski upoważnieni są obywatele Wielkiej Brytanii .
Portal Polska
Definicja słownikowa
w Wikisłowniku
Grafiki i media
na Commons
Wiadomości
na Wikinews
dolnośląskie kujawsko-pomorskie lubelskie lubuskie łódzkie małopolskie mazowieckie opolskie podkarpackie podlaskie pomorskie śląskie świętokrzyskie warmińsko-mazurskie wielkopolskie zachodniopomorskie
Białystok Bydgoszcz Gdańsk Gorzów Wielkopolski Katowice Kielce Kraków Lublin Łódź Olsztyn Opole Poznań Rzeszów Szczecin Toruń Warszawa Wrocław Zielona Góra
Austria Belgia Cypr Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Irlandia Litwa Luksemburg Łotwa Malta Niemcy Polska Portugalia Słowacja Słowenia Szwecja Węgry Wielka Brytania Włochy
Terytoria zależne wchodzące w skład Unii
:
Gibraltar
Gujana Francuska
Gwadelupa
Martynika
Reunion
Kraje przystępujące 1 stycznia 2007 : Bułgaria Rumunia
Kraje o nieustalonej dacie przystąpienia: Chorwacja Macedonia Turcja
Belgia Bułgaria Czechy Dania Estonia Francja Grecja Hiszpania Holandia Islandia Kanada Litwa Luksemburg Łotwa Niemcy Norwegia Polska Portugalia Rumunia Słowacja Słowenia Stany Zjednoczone Turcja Węgry Wielka Brytania Włochy
Albania Andora Austria Belgia Białoruś Bośnia i Hercegowina Bułgaria Chorwacja Czarnogóra Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Irlandia Islandia Kazachstan Liechtenstein Litwa Luksemburg Łotwa Macedonia Malta Mołdawia Monako Niemcy Norwegia Polska Portugalia Rosja Rumunia San Marino Serbia Słowacja Słowenia Szwajcaria Szwecja Turcja Ukraina Watykan Węgry Wielka Brytania Włochy
Terytoria zależne : Gibraltar Guernsey Jan Mayen Jersey Svalbard Wyspa Man Wyspy Owcze
Terytoria autonomiczne (stanowią integralną część państw) : Athos (Grecja) Azory (Portugalia) Baszkiria (Rosja) Czuwaszja (Rosja) Gagauzja (Mołdawia) Irlandia Północna (Wielka Brytania) Kałmucja (Rosja) Karelia (Rosja) Komi (Rosja) Kosowo (Serbia) Krym (Ukraina) Mari Eł (Rosja) Mordwa (Rosja) Naddniestrze (Mołdawia) Nieniecki Okręg Autonomiczny (Rosja) Szkocja (Wielka Brytania) Tatarstan (Rosja) Udmurcja (Rosja) Walia (Wielka Brytania) Wojwodina (Serbia) Wyspy Alandzkie (Finlandia)
Czechy Polska Słowacja Węgry
Kategorie : Polska NATO Państwa członkowskie Unii Europejskiej
